Udostępnij artykuł
Kraj ten jeszcze niedawno pozostawał poza głównym nurtem europejskiej rozmowy o winie. Dziś jednak coraz śmielej wraca na listę najciekawszych regionów kontynentu – wszystko to za sprawą producentów, którzy potrafią połączyć wielowiekową tradycję z nowoczesnym podejściem do jakości. O tym, jak wygląda odrodzenie serbskiego winiarstwa, dlaczego terroir Šumadiji i regionu Levač dają wyjątkowe warunki dla tworzenia ambitnych etykiet oraz jak postrzegają przyszłość swoich winnic i całego kraju, opowiadają Tijana Radovanović z Podrum Radovanović oraz Sofija Milić z winnicy Lastar.
Jaką ideę chcecie realizować poprzez swoje wina? Co jest fundamentem waszego podejścia do jego tworzenia?
Sofija Milić: Naszą filozofią jest pomoc w przywróceniu Serbii na winiarską mapę świata oraz pokazanie, że nasz kraj ma wyjątkowy potencjał produkcji win najwyższej jakości. Wierzymy, że Serbia może być dziś postrzegana nie tylko jako region z bogatą historią winiarską, ale także jako nowoczesny producent ambitnych win z unikalnym charakterem. W Lastarze staramy się łączyć szacunek do terroir, precyzyjną pracę w winnicy i nowoczesne podejście do produkcji, aby tworzyć wina, które mogą konkurować z najlepszymi etykietami Europy i świata. Naszym celem jest budowanie nowego wizerunku serbskiego winiarstwa, opartego na jakości, autentyczności i konsekwencji.
Tijana Radovanović: Mogę się tylko zgodzić z Sofiją i uzupełnić, że filozofia Podrum Radovanović opiera się na głębokim szacunku dla natury i tradycji, połączonym z nowoczesnymi technikami winiarskimi. Wierzymy, że wielkie wino zaczyna się w winnicy, gdzie natura tworzy fundament, a rolą winiarza jest zachowanie i udoskonalenie tego, co oferują winogrona. Pozwalamy więc terroir oraz każdej odmianie na autentyczne wyrażenie siebie, przy jednoczesnym wykorzystywaniu technologii wyłącznie do podkreślenia i ochrony tych naturalnych cech. Ta filozofia odzwierciedla równowagę między pasją, cierpliwością i precyzją.
W czym różni się wasze podejście do wina od podejścia ojców? Czy są obszary, w których patrzycie na winiarstwo inaczej?
SM: W gruncie rzeczy nasze podejścia są identyczne – dążymy do jakości i chcemy, aby nasze etykiety oddawały charakter siedliska, z którego pochodzą, co według nas stanowi istotę produkcji wina. Jednak rozmawiamy ze sobą nie tylko o produkcji, ale również o sprzedaży, marketingu i wielu innych rzeczach, które są równie ważne, jeśli traktuje się winiarstwo w sposób profesjonalny. Oczywiście istnieje różnica pokoleniowa, dlatego nie zawsze myślimy tak samo, szczególnie jeśli chodzi o wdrażanie innowacyjnych technik w marketingu czy sprzedaży. Świat wina rozwija się i nieustannie zmienia, a całkowicie naturalne jest, że młodsze pokolenia szybciej i łatwiej przyswajają nowe trendy. W tej odmienności poglądów tkwi jednak nasza siła do rozwoju i postępu, ponieważ gdybyśmy zawsze i we wszystkim mieli to samo zdanie, nie mielibyśmy też powodu, by pracować nad sobą i się zmieniać.
TR: Okazuje się, że podejście mojego ojca zawsze było właściwe, ponieważ od samego początku dąży do innowacji, uważnie wsłuchuje się w potrzeby rynku, a jednocześnie stara się zachować tradycję. Uważam, że dziś ważne jest podążanie za trendami i robienie win w stylach, które winomani lubią pić, przy jednoczesnym zachowaniu osobistego charakteru i autentyczności w każdej etykiecie. Nie zawsze łatwo to pogodzić, ale na pewno warto próbować.
Gdybyście miały wskazać jedno lub dwa wina najlepiej oddające charakter miejsca, które by to były? Jak terroir wpływa na styl win, które tworzycie?
TR: Wina Podrum Radovanović charakteryzują się równowagą, elegancją i autentycznością – wyrażają harmonię między dojrzałym owocem, świeżością i mineralnością, odzwierciedlającą zróżnicowane gleby oraz łagodny klimat Šumadiji. Każde wino tworzone jest tak, aby zachować naturalny charakter szczepu i istotę terroir, a staranne wykorzystanie dębu i nowoczesnej technologii ma jedynie podkreślać całość, a nie dominować nad owocem. Spośród nich Cabernet Sauvignon Réserve najlepiej reprezentuje filozofię winiarni oraz tożsamość siedliska. Dojrzewające przez dwa lata w beczkach z dębu francuskiego, amerykańskiego i serbskiego, łączy specyfikę gleb Šumadiji z wyrafinowaną strukturą i głębią. Jego złożone aromaty jeżyny, borówki, wanilii i gorzkiej czekolady, wraz z gładkimi taninami i długim, eleganckim finiszem, ucieleśniają precyzję, cierpliwość i szacunek dla natury, które definiują wina Podrum Radovanović.
SM: Styl naszych win stanowi połączenie elegancji i struktury charakterystycznej dla Starego Świata z dojrzałością owocu oraz czystością aromatów kojarzoną z Nowym Światem. Staramy się tworzyć wina zrównoważone, wyrafinowane i wiernie oddające charakter miejsca, z którego pochodzą. Szczególną rolę w naszej winnicy odgrywają chardonnay i pinot noir, które najlepiej pokazują potencjał naszego terroir. Uważamy, że Serbia, a zwłaszcza nasz region – Levač – oferuje wyjątkowe warunki dla tych dwóch odmian. Dzięki temu chardonnay zachowuje świeżość i mineralność, a pinot noir zyskuje elegancję, subtelność i złożoność aromatyczną. To właśnie te wina najlepiej odzwierciedlają charakter winnicy Lastar i naszą wizję nowoczesnego serbskiego winiarstwa.
Na ile współczesne serbskie winiarstwo czerpie dziś z historii i tradycji? Czy ostatnie lata przyniosły zasadniczą zmianę podejścia winiarzy?
TR: Współczesne winiarstwo jest nadal głęboko zakorzenione w tradycji, ponieważ to ona stanowi fundament wiedzy, doświadczenia i tożsamości każdej winnicy. Ostatnie lata przyniosły jednak także znaczące zmiany w podejściu winiarzy. Coraz większy nacisk kładzie się na bardziej precyzyjną pracę w winnicy, zachowanie autentyczności terroir oraz tworzenie win cechujących się elegancją, świeżością i charakterem. Dziś winiarze uważnie śledzą trendy rynkowe i zmieniające się preferencje konsumentów, wykorzystując nowe technologie i innowacje w celu podnoszenia jakości, a jednocześnie starając się zachować to, co najważniejsze – autentyczność, tradycję i własną tożsamość. To właśnie równowaga pomiędzy dziedzictwem a nowoczesnym podejściem definiuje istotę współczesnego winiarstwa.
SM: Warto dodać, że XX wiek był dla serbskiego winiarstwa bardzo trudnym okresem z powodu wojen, niestabilności politycznej oraz pokutującego jeszcze socjalistycznego modelu produkcji nastawionego przede wszystkim na ilość, a nie jakość. W tamtych czasach wiele tradycyjnych winnic i lokalnych praktyk winiarskich zostało zaniedbanych, a rynek był zdominowany przez masową produkcję kiepskich win. Jednak, jak już powiedziała Tijana, Serbia ma znacznie starsze dziedzictwo winiarskie, które dziś przeżywa odrodzenie. Nowe pokolenie winiarzy wraca do tradycji, szanuje terroir i lokalne odmiany winorośli, jednocześnie korzystając z nowoczesnej wiedzy i technologii. Dzięki temu serbskie wina odzyskują tożsamość i coraz wyraźniej zaznaczają swoją obecność na międzynarodowej scenie. Widać w nich połączenie historii, charakteru regionu oraz nowoczesnego podejścia do jakości.
Czy młode pokolenie serbskich winiarzy ma dziś inne ambicje niż pokolenie ich rodziców?
SM: Punkt wyjścia nie jest taki sam, naturalne jest zatem, że moje ambicje są większe; poza tym jestem już drugim pokoleniem w tym zawodzie i mam solidne podstawy, by chcieć i móc osiągnąć więcej. Zresztą taka jestem również w życiu – zawsze chcę więcej i uważam, że zawsze jest przestrzeń do rozwoju. Z pewnością zdrowa ambicja to coś dobrego – inspiruje nas do pracy nad sobą i do rozwoju, co jest niezbędne, jeśli chce się przetrwać w jakiejkolwiek branży. Trzeba jednak być cierpliwym, ponieważ wielkie projekty wymagają czasu. W gruncie rzeczy dążymy jednak do tego samego nadrzędnego celu, co rodzice: robić wina z charakterem, które wiernie oddają nasze terroir, są podstawą i istotą naszej historii. Kiedy ma się jakość, jest się wytrwałym i pracuje się nad sobą oraz nad marką, rezultat musi przyjść. Czasem szybciej, czasem wolniej, ale na pewno przyjdzie.
TR: Nasi rodzice na samym początku mierzyli się ze znacznie większymi wyzwaniami – przede wszystkim z rozwijaniem kultury wina w Serbii. Żaden początek nie jest łatwy, ale równie trudne jest utrzymanie jakości i swojej pozycji na rynku przez lata. Być może młodsze pokolenia zmieniają dziś styl win, skłaniając się ku tym lżejszym, świeższym i easy drinking. W pewnym sensie ten styl odzwierciedla codzienność współczesnych młodych ludzi – szybkie tempo życia, mniej czasu i potrzebę prostszej, bardziej swobodnej przyjemności z picia wina. Niezależnie jednak od zmieniających się trendów ważne jest, aby wino zachowało charakter i autentyczność.
Jak wyobrażacie sobie przyszłość swoich win i całego regionu? W jakim kierunku zmierza dziś serbskie winiarstwo?
TR: Dla Podrum Radovanović przyszłość oznacza dalsze doskonalenie, rozwój i szersze uznanie. Winiarnia, już dziś uznawana za pioniera prywatnego jakościowego winiarstwa w Serbii, prawdopodobnie będzie nadal pogłębiać ekspresję terroir, inwestować w zdrowie winnic i precyzyjne zbiory oraz poszerzać ofertę win premium – szczególnie takich etykiet, jak Cabernet Sauvignon Réserve i Grand Réserve, które odzwierciedlają najwyższe ambicje posiadłości. Wraz z kolejnymi międzynarodowymi nagrodami i rozwojem dystrybucji reputacja winnicy będzie rosła, otwierając nowe rynki i wzmacniając markę. Dzięki temu, że krzewy w winnicach starzeją się i wydają owoce o optymalnej jakości, a także dzięki postępowi technologicznemu w produkcji, winiarnia jest doskonale przygotowana do tworzenia coraz bardziej wyrafinowanych roczników, mogących konkurować z najlepszymi winami Europy Środkowo-Wschodniej.
SM: Przyszłość naszej winiarni, podobnie jak całego serbskiego winiarstwa, widzimy wśród najlepszych producentów regionu i Europy, a może nawet świata. Serbia ma ogromny potencjał – tak dzięki wyjątkowym terroir, jak i coraz większej liczbie ambitnych winiarzy stawiających na jakość zamiast ilości. Wierzymy, że w nadchodzących latach serbskie wina będą coraz mocniej obecne na międzynarodowych rynkach i że będą zdobywać uznanie krytyków oraz konsumentów na całym świecie. W Lastarze chcemy być częścią tego procesu, stale podnosząc jakość naszych win i pokazując, że Serbia może tworzyć etykiety na światowym poziomie.
Czy tradycje winiarskie Serbii i waszych rodzin są dziś bardziej inspiracją czy obowiązkiem?
SM: Zawsze inspiracją. Choć Serbia jest dziś stosunkowo nowym krajem na światowej mapie wina, mamy tradycję, ale także burzliwą historię, która nie zawsze pozwalała nam zachować ciągłość. Mimo to właśnie dzięki tej tradycji i nieprzewidywalnej historii można się wiele nauczyć, ponieważ największe lekcje zdobywa się właśnie w takich czasach, a rzadko w okresach spokojnych i łatwych. Podobnie z rodzinnym biznesem. Drugie pokolenie jest zaangażowane praktycznie od samego początku naszej prywatnej działalności i choć być może zbyt wcześnie przejmujemy część obowiązków, z drugiej strony już w stosunkowo młodym wieku zdobywamy duże doświadczenie, które daje nam solidne podstawy do dalszego rozwoju i postępu.
TR: Ja bym powiedziała, że to ogromna odpowiedzialność rozwijać coś i pozostawić po sobie własny ślad, a jednocześnie zachować wszystko to, w co nasi rodzice włożyli miłość, energię i lata ciężkiej pracy. Nie nazwałabym tego ciężarem (no może ciężarem gatunkowym), ale na pewno wiąże się to z głębokim poczuciem odpowiedzialności.
Jakim przesłaniem lub refleksją chciałybyście podzielić się z naszymi czytelnikami? Dlaczego warto sięgać po serbskie wina?
TR: Naszym przesłaniem są wdzięczność i inspiracja. W Podrum Radovanović wierzymy, że wino jest czymś znacznie więcej niż napojem – to opowieść o ziemi, ludziach i czasie. Każda butelka niesie rytm wzgórz Šumadiji, pokazuje cierpliwość winiarza i ducha natury. Przyszłość serbskiego wina jest jasna – budowana na autentyczności, szacunku dla tradycji i pasji do doskonałości – jesteśmy dumni, że możemy być częścią tej drogi.
SM: Zachęcamy wszystkich do odkrywania serbskich win z otwartością i ciekawością. Warto poświęcić im trochę czasu, ponieważ potrafią zaskoczyć autentycznością, charakterem i wyjątkowym połączeniem tradycji z nowoczesnością. Serbia jest dziś jednym z najbardziej interesujących i niedocenianych regionów winiarskich Europy, a jej wina niosą w sobie zarówno historię, jak i energię nowego pokolenia winiarzy. Jesteśmy przekonani, że każdy, kto da im szansę, nie będzie rozczarowany.
Sofija Milić
Po ukończeniu studiów z technologii żywności na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu w Belgradzie w 2018 roku odbyła praktykę w jednej z burgundzkich winiarni w Pernand-Vergelesses. Oprócz produkcji wina zajmuje się wdrażaniem standardów jakości i bezpieczeństwa żywności w winiarni, takich jak IFS Food. Obecnie kończy WSET Level 4 w Londynie. Posługuje się językiem francuskim i angielskim.
Tijana Radovanović
Dorastając w otoczeniu winnic i rodzinnej winiarni, rozwinęła w sobie miłość do wina i natury, co doprowadziło ją do podjęcia studiów na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu w Belgradzie, ze specjalizacją w uprawie owoców i winorośli. Dziś, wraz z ojcem, kontynuuje rozwój rodzinnej winiarni, łącząc tradycję, wiedzę i nowoczesne podejście do winiarstwa z dbałością o zachowanie autentycznego charakteru każdego wina.