Udostępnij artykuł
Pierwsze wzmianki o tej odmianie pochodzą z 1600 roku – z Trattato della coltivazione delle viti, e del frutto che se ne puo cavare (Rozprawie o hodowli winorośli i owocach, jakie można z niej uzyskać) – pośmiertnie wydanym dziele florenckiego agronoma Giovana Vettorio Soderiniego. Uczony opisał ją jako cierpką w smaku, lecz soczystą i pełną wina. Zgodnie z legendą słowo sangiovese wywodzi się od łacińskiego sanguis Jovis – „krew Jowisza”, określenia wymyślonego przez mnichów z Santarcangelo di Romagna.
Skąd?
Sangiovese to prawdopodobnie najważniejsza czerwona odmiana winorośli we Włoszech. Choć kojarzona z Toskanią, jej pochodzenie okazuje się bardziej złożone – badania DNA wskazują, że powstała z krzyżówki toskańskiego ciliegiolo oraz pochodzącego z Kalabrii calabrese di montenuovo. To drugie, niezwykle rzadkie winogrono, odnaleziono w pobliżu wulkanicznego wzgórza Montenuovo w Kampanii, skąd najprawdopodobniej rozprzestrzeniło się dalej na północ.
Przez wieki sangiovese było znane pod lokalnymi nazwami w różnych regionach Włoch, m.in. corinto nero, nerello, puttanella, tuccanese czy vigna del conte. Jego genetyczne powiązania z innymi odmianami południowymi – frappato, gaglioppo, nerello mascalese czy perricone – dodatkowo potwierdzają południowe korzenie. Sangiovese może być spokrewnione z aromatycznym aleatico, choć brakuje na to dowodów.
Jak?
Szczep charakteryzuje się dużą różnorodnością klonalną – to tzw. odmiana poliklonalna – pod jedną nazwą funkcjonuje wiele różniących się klonów. Dzieli się je na: sangiovese grosso (obejmujący m.in. brunello i prugnolo gentile) oraz sangiovese piccolo. Badania pokazują jednak, że takie rozróżnienie niekoniecznie przekłada się na jakość wina. Jakość determinują raczej konkretne klony, lokalizacja winnicy i sposób uprawy. Intensywne prace nad selekcją jakościowych klonów rozpoczęły się pod koniec XX wieku, zwłaszcza w ramach Konsorcjum Chianti Classico, a niektóre z najlepiej ocenianych, jak się okazało, pochodziły z Emilii-Romanii.
Odmiana jest odporna na suszę, ale podatna na szarą pleśń ze względu na cienką skórkę. Dojrzewa powoli i późno, a najlepiej udaje się na glebach wapiennych, które wydobywają z niej finezję i złożoność aromatyczną. Przy wysoko położonych winnicach istnieje ryzyko, że w chłodniejszych rocznikach grona nie osiągną pełnej dojrzałości, co skutkuje ostrą kwasowością i surowością wina.
Profil aromatyczno-smakowy sangiovese to przede wszystkim czerwone owoce – wiśnie (zarówno świeże, jak i suszone), truskawki, śliwki – często uzupełnione nutami ziołowymi (tymianek, oregano), korzennymi (goździki, anyż), a w dojrzalszych winach także aromatami skóry, tytoniu, suszonych kwiatów i ziemistości.
Gdzie?
Królestwem sangiovese są środkowe Włochy – Toskania, Emilia-Romania, Marche i Umbria. Tutaj powstają słynne chianti, brunello di montalcino, vino nobile di montepulciano i rosso piceno. W Toskanii z tej odmiany powstają wina jednoodmianowe – jak w Brunello, a także blendy ze szczepami lokalnymi (canaiolo, mammolo) lub międzynarodowymi (cabernet sauvignon, merlot, syrah). Popularność win czysto sangiovesowych rośnie – 100-procentowy udział szczepu podkreśla ich toskański charakter. Poza Włochami sangiovese spotykane jest również we Francji (na Korsyce jako nielluccio), w Grecji, Turcji, Izraelu, Szwajcarii i na Malcie. W Kalifornii pod koniec XX w. odnotowano tymczasową modę na „Cal-Ital” (kalifornijscy winiarze sadzący włoskie odmiany), lecz obecnie powierzchnia upraw znacznie zmalała.
Z czym to pić?
Wina z sangiovese są wdzięcznym partnerem kulinarnym – ich kwasowość, umiarkowane ciało i wyczuwalne taniny współgrają z wieloma daniami kuchni śródziemnomorskiej. Chianti classico pasuje do dań na bazie pomidorów, takich jak lazania, pizza margherita, gnocchi alla sorrentina (zapiekane z sosem pomidorowym i mozzarellą) czy ossobuco z gremolatą. Brunello di montalcino i inne bardziej strukturalne wina warto zestawiać z pieczonym mięsem (np. jagnięciną, dziczyzną), dojrzewającymi serami i daniami z grzybami. Lżejsze, jak rosso di montalcino czy młode chianti, będą doskonałe do makaronów z warzywnymi sosami, risotta z ziołami czy carpaccio z rukolą i parmezanem. Wina te są też niezastąpione w kuchni włoskiej jako składnik do gotowania – szczególnie ragu bolognese czy duszonego mięsa.