Udostępnij artykuł
Któż nie marzy o tym, aby zrealizować w swoim życiu iście filmową scenę: ciepły wieczór, taras z widokiem na winnicę i kieliszek własnego wina. Ta romantyczna i przesadnie wyidealizowana wizja „polskiej Toskanii” pochłonęła już setki osób w naszym kraju. Przybywa przez to w naszym krajobrazie nowych winnic, które decydują się na komercyjną produkcję wina. W przededniu sezonu winiarskiego warto przypomnieć, jakie są podstawowe kroki prowadzące do własnej butelki wina opatrzonej banderolą.
Skupimy się na procedurze przewidzianej dla drobnego producenta wina z upraw własnych. Status ten wiąże się z szeregiem przywilejów, takich choćby, jak brak konieczności zatwierdzania zakładu przez Państwową Inspekcję Sanitarną (potocznie: sanepid), możliwość zapłaty podatku dopiero na końcu procesu produkcyjnego czy też brak konieczności posiadania zezwolenia hurtowego na sprzedaż własnego wina.
Aby ten wyjątkowy status zyskać, winiarz musi spełnić pewne wymagania. Przede wszystkim mieć uprawy własne. Wprowadzona niedawno możliwość zakupu owoców przez małych winiarzy ogranicza ich ilość do 50% winogron z innych winnic zarejestrowanych na terenie tego samego województwa lub powiatów ościennych. Wielkość produkcji nie może zaś przekroczyć 1000 hl (100 tys. l) w ciągu roku (licząc średnią z trzech ostatnich lat).
Plantator i producent
Przepisy dzielą winiarzy na plantatorów i producentów wina. Oczywiście możemy realizować te role jednocześnie. Możliwe jest jednak sprzedawanie nadwyżek swoich owoców, jak też uzupełnienie braków zewnętrznymi zakupami. Jak już wspomniałem, warunkiem umożliwiającym produkcję wina z takich owoców jest zarejestrowanie plantatora winorośli w ewidencji winnic, prowadzonej przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Rejestracja winnicy jest obecnie jednorazowa (uznano po latach, że uprawa ta ma charakter wieloletni). W kolejnych latach powinniśmy składać jedynie aktualizacje, jeśli nastąpią poważne zmiany, takie jak dosadzenie nowych krzewów czy ich wymiana na inną odmianę. Aby załatwić te formalności, najwygodniej skorzystać z platformy erolnik.gov.pl.
Zgłoszenie produkcji wina
Jednym z popularniejszych mitów na temat statusu winiarza jest uznawanie produkcji wina za działalność rolniczą. Działalność taka istotnie ma miejsce w winiarskim życiu. Sprowadza się jednak do produkcji owoców i w momencie rozpoczęcia ich przetwarzania, definitywnie kończy.
Produkcja wina stanowi już działalność wytwórczą, która co do zasady, stanowi działalność gospodarczą. Przepisy prawa przedsiębiorców wyłączają z obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej jedynie najdrobniejszych producentów wina, tj. takich, którzy jednocześnie są rolnikami, produkują wino wyłącznie z własnych winogron i nie przekraczają w rocznej produkcji 100 hl (10 tys. l). Produkcję wina zgłaszamy w każdym roku winiarskim i musi się to wydarzyć najpóźniej na dwa tygodnie przed jej rozpoczęciem, najdalej jednak do 15 września. Termin ten nie podlega przywróceniu!
Sanepid, IJHARS i certyfikacja wina
Drobny winiarz nie podlega zatwierdzeniu zakładu przez Państwową Inspekcję Sanitarną (sanepid), ale musi dokonać wpisu na listę podmiotów podlegających kontroli (co oczywiste zatem, kontroli sanepidu podlega). Procedura nie jest skomplikowana, ale należy pamiętać o przygotowaniu badań wody, orzeczenia lekarskiego dla osób pracujących z winem oraz systemu HACCP. Sanepid sprawuje pieczę nad bezpieczeństwem żywności.
Kontrola sprawowana jest także nad jakością wytwarzanego wina – podlegają jej zarówno technologia, jak i informacje zamieszczane na etykiecie. W tej sprawie właściwą instytucją jest Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Należy dołożyć starań, aby etykieta zawierała wszystkie niezbędne informacje i podawała je w sposób przewidziany prawem. Aspekt estetyczny powinien współdziałać w tym zakresie z formalnymi wymaganiami. Do informacji o szczególnym znaczeniu należą rocznik oraz nazwa odmiany winorośli. Umieszczenie takich danych wymaga wcześniejszego uzyskania certyfikacji. Tej dokonujemy we właściwym inspektoracie wojewódzkim, najpóźniej do 15 września każdego roku. Także ten termin nie podlega przywróceniu.
Czy mały winiarz płaci podatki?
Tak, to nieco przykre, ale nieuchronne. Winiarz płaci podatki. To sprawa, która nie ulega wątpliwości. Są to przede wszystkim podatek dochodowy PIT lub CIT, w zależności od formy prawnej podmiotu, podatek VAT oraz podatek od nieruchomości – jako że nasze winiarnie nie są budynkami gospodarczymi zwolnionymi z tego obciążenia.
Zagadnieniem kluczowym dla uruchomienia produkcji wina jest akcyza. Ten szczególny podatek wynosi w 2025 roku 221 zł za każdy hektolitr (100 l) gotowego wina. W przypadku produkcji do 1000 hl rocznie, możemy nadto zastosować 50% ulgę od tego podatku. Akcyza na wino nie jest zatem wysoka. Nieco większy kłopot to uzyskanie statusu płatnika akcyzy i jej rozliczanie. Każdy producent wina powinien poczynić wpis w systemie CRPA (Centralnego Rejestru Podmiotów Akcyzowych) za pośrednictwem platformy PUESC. Pozyskany w ten sposób numer akcyzowy będzie służył także do składania wielu wniosków i deklaracji.
Obowiązek zapłaty podatku powstaje w chwili, gdy wino staje się produktem gotowym do sprzedaży, czyli na końcu procesu produkcyjnego. Szczególnym obowiązkiem polskich winiarzy jest opatrywanie wina znakami akcyzy, czyli tzw. banderolami podatkowymi. Zapotrzebowanie na te składamy do końca października, a same banderole zamawiamy wedle nasilenia potrzeb według tej wcześniejszej deklaracji. Obowiązku naklejania banderol nie mamy jedynie wtedy, gdy wysyłamy nasze produkty poza granice kraju.
Urzędowe sprawdzenie
To zasadnicza część procedury. Polega na ustaleniu, czy w miejscu prowadzenia działalności podlegającej kontroli celno-skarbowej (winiarni) są zapewnione warunki i środki do sprawnego przeprowadzenia takowej. Zgłoszenie oraz dokumentację dotyczącą działalności zobowiązani jesteśmy przedłożyć w dwóch egzemplarzach przed rozpoczęciem kontroli, mając na uwadze, że na odpowiedź możemy czekać nawet trzy miesiące. Jest to niezwykle ważne, gdyż dopiero po wydaniu zatwierdzonych akt weryfikacyjnych możemy rozpocząć produkcję wina. Dokumentami mającymi znaczenie dla przeprowadzania kontroli celno-skarbowej, które stanowić powinny załączniki do naszego zgłoszenia są m.in. plan miejsca produkcji, magazynowania, przeładowywania, wprowadzania, wyprowadzania i zużycia wyrobów akcyzowych, wykaz legalizowanych przyrządów pomiarowych, skrócony opis procesu technologicznego, sposobu magazynowania, przeładowywania, wprowadzania, wyprowadzania i zużycia wyrobów akcyzowych oraz instrukcje wewnętrznego obiegu dokumentacji dotyczącej tych czynności i przeprowadzania inwentaryzacji wyrobów akcyzowych, a w przypadku prowadzenia dokumentacji w postaci elektronicznej – instrukcja obsługi programu komputerowego, dokument potwierdzający tytuł prawny do korzystania z miejsca, w którym ma być prowadzona działalność oraz wykaz obejmujący imiona i nazwiska upoważnionych przez podmiot osób odpowiedzialnych za wykonywanie powierzonych im obowiązków w zakresie objętym kontrolą.
Sprzedaż wina
Gdy wino jest już gotowe, warto pomyśleć o możliwości jego dystrybucji. Zasadnicze rodzaje zezwoleń (nie koncesji!) na sprzedaż napojów alkoholowych to zezwolenia hurtowe, które pozwalają na zbyt wina do pośredników – takich jak sklepy specjalistyczne, sieci sprzedaży czy restauracje, oraz zezwolenia detaliczne, pozwalające na bezpośrednią sprzedaż ostatecznym odbiorcom, zwykle konsumentom.
Drobni producenci wina mają prawo prowadzić dystrybucję hurtową bez konieczności posiadania zezwolenia hurtowego. Podobnego przywileju nie mają jednak w przypadku sprzedaży detalicznej. Winiarz jest zatem zobligowany uzyskać takie zezwolenie w lokalnej dla miejsca sprzedaży gminie. Musi pamiętać także o konieczności posiadania kasy fiskalnej, jeśli zamierza sprzedawać swoje produkty konsumentom. W przypadku, gdy producent wybiera się na różnego rodzaju targi czy festiwale, chcąc tam sprzedawać wino, musi wcześniej uzyskać tzw. zezwolenie jednorazowe. Wystąpić o nie należy stosownie wcześniej w gminie właściwej dla miejsca imprezy.
🙗
Powyższe procedury pozornie wydają się złożone i mogą stresować osoby, które nie prowadziły wcześniej podobnej działalności. Wino jest jednocześnie produktem spożywczym, wyrobem akcyzowym i napojem alkoholowym. Podlega zatem przepisom w zakresie produkcji żywności, rozliczania akcyzy oraz szerokim ograniczeniom sprzedaży, reklamy i promocji. Mimo wszystko jego produkcja jest najprostszą ze wszystkich związanych z produkcją alkoholu. Ponad 500 zarejestrowanych winiarni zdaje się dowodem, że wszystko jest do przejścia przy odrobinie silnej woli i determinacji.