Udostępnij artykuł
„Czas na działania naprawcze jest ograniczony” – ostrzegała już w 1988 roku Światowa Komisja ds. Środowiska i Rozwoju w raporcie Nasza wspólna przyszłość. Dziś, w sytuacji zmian klimatu, niedoborów wody i degradacji środowiska, te ważne słowa wybrzmiewają ze zdwojoną siłą. Winiarstwo, silnie zakorzenione w krajobrazie i lokalnych ekosystemach, należy do branż szczególnie wrażliwych na presję klimatyczną. Portugalia odpowiada na te wyzwania, łącząc tradycję z innowacją i budując systemowe podejście do zrównoważonego rozwoju. Certyfikacja producentów, inwestycje w energię odnawialną, ochrona rodzimych odmian winorośli oraz edukacja to elementy strategii, która ma wzmacniać konkurencyjność i tożsamość portugalskich win. O tym, czy jest to głęboka transformacja całego modelu branży, dyskutujemy z Frederico Falcão, prezesem stowarzyszenia ViniPortugal.
Czy w realiach współczesnego rynku wina pojęcie „zrównoważonego rozwoju” jest jedynie hasłem, czy stoi za nim rzeczywista zmiana modelu funkcjonowania branży? I jak to hasło należy rozumieć w kontekście portugalskiego sektora winiarskiego?
Zrównoważony rozwój w naszej branży winiarskiej odnosi się do praktyk, które równoważą opłacalność ekonomiczną, ochronę środowiska oraz odpowiedzialność społeczną. Obejmuje efektywne wykorzystanie wody i energii, ochronę gleby, ograniczanie stosowania środków chemicznych, wspieranie bioróżnorodności oraz zachowanie dziedzictwa kulturowego regionów winiarskich, przy jednoczesnym zapewnieniu długoterminowej jakości i reputacji portugalskich win.
Czy decyzja o uczynieniu zrównoważonego rozwoju jednym z filarów strategii ViniPortugal wynikała bardziej z presji rynkowej i oczekiwań konsumentów, czy z długofalowej wizji transformacji sektora?
Głównymi motywacjami były: rosnąca potrzeba reagowania na zwiększone zapotrzebowanie konsumentów na produkty odpowiedzialne środowiskowo, zapewnienie długoterminowej konkurencyjności na rynkach międzynarodowych oraz wsparcie portugalskich producentów wina we wdrażaniu praktyk chroniących zasoby naturalne i tradycyjne dziedzictwo winiarskie. Zrównoważony rozwój wzmacnia także wizerunek naszego kraju jako producenta wysokiej jakości, autentycznych win.
Główne wyzwania stojące przed sektorem winiarskim w procesie wdrażania podejścia zrównoważonego rozwoju:
Główne wyzwania stojące przed sektorem winiarskim w procesie wdrażania podejścia zrównoważonego rozwoju:
• Utrzymanie zrównoważonego rynku zgodnego z oczekiwaniami społeczeństwa, przy zachowaniu konkurencyjności ekonomicznej i produkcyjnej przedsiębiorstw.
• Zwiększenie zaufania społecznego do przedsiębiorstw winiarskich poprzez wdrażanie podejścia opartego na zasadach zrównoważonego rozwoju.
• Rozwój zrównoważonej uprawy winorośli w celu zapobiegania negatywnym skutkom środowiskowym oraz adaptacji do zmian klimatu poprzez dostosowanie praktyk produkcyjnych.
A na ile działania ViniPortugal w obszarze zrównoważonej produkcji mają charakter systemowy i długoterminowy, a nie jedynie promocyjny – jakie konkretne narzędzia wspierają realną zmianę wśród producentów?
ViniPortugal wspiera inicjatywy, takie jak promocja certyfikowanych, zrównoważonych winnic, programy szkoleniowe dla producentów oraz kampanie informacyjne dotyczące praktyk przyjaznych środowisku. Współpracujemy z regionalnymi stowarzyszeniami winiarskimi przy wdrażaniu systemów zarządzania środowiskowego, zachęcamy do korzystania z energii odnawialnej oraz promujemy innowacje ograniczające ślad węglowy produkcji wina.
Portugalia ustanowiła „National Reference for Sustainability” jako narzędzie, dzięki któremu podmioty z sektora winiarskiego mogą uzyskać certyfikację swoich produktów. Na czym dokładnie to wszystko polega i jak duże ma znaczenie dla producentów?
„National Reference for Sustainability” to system certyfikacji uznający producentów wina, którzy przestrzegają rygorystycznych standardów środowiskowych, społecznych i ekonomicznych. Obejmuje audyty zarządzania winnicą, procesów produkcji wina oraz działań w zakresie odpowiedzialności społecznej. Dla producentów ma on duże znaczenie, ponieważ zapewnia wiarygodność, zwiększa atrakcyjność rynkową oraz budzi zaufanie konsumentów krajowych i zagranicznych co do jakości i zrównoważonego charakteru ich win.
Czy można mówić o regionalnych liderach zrównoważonej transformacji w Portugalii? Które regiony wyznaczają dziś kierunek i dlaczego właśnie one?
Regiony, takie jak Douro, Vinho Verde, Tejo i Alentejo szczególnie wyróżniają się w zakresie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju. Mają znaczną liczbę certyfikowanych producentów i aktywnie inwestują w praktyki ekologiczne, efektywne gospodarowanie wodą oraz ochronę gleby, pozycjonując się jako liderzy odpowiedzialnej środowiskowo produkcji wina.
Transformacja ekologiczna bywa kosztowna i wymagająca. Czy w portugalskim sektorze winiarskim rzeczywiście angażują się w nią zarówno mali, jak i duzi producenci, czy też dynamika zmian jest zróżnicowana w zależności od skali działalności?
Tak, zarówno małe, rodzinne winiarnie, jak i więksi wytwórcy coraz częściej stosują zrównoważone praktyki. Chociaż ci więksi mogą dysponować większymi zasobami na wdrażanie rozwiązań technologicznych, mali często wykazują się dużą innowacyjnością i przywiązaniem do tradycyjnych, niskoemisyjnych metod, pokazując, że zrównoważony rozwój jest możliwy na każdym etapie i przy każdej skali produkcji.
W obliczu rosnącej presji klimatycznej – susz, wzrostu temperatur i ekstremalnych zjawisk pogodowych – każdy kraj winiarski musi odnaleźć się na nowo. Czy portugalskie winiarstwo znajduje się dziś w fazie adaptacji, czy głębokiej transformacji? Jaką rolę odgrywają w tym procesie technologia i innowacje?
Zmiany klimatyczne przynoszą wyzwania takie jak wyższe temperatury, niedobory wody oraz nieprzewidywalne zjawiska pogodowe. Technologia i innowacje odgrywają kluczową rolę w adaptacji poprzez precyzyjną uprawę winorośli, inteligentne systemy nawadniania, monitoring gleby oraz rozwój odpornych odmian, pomagając producentom utrzymać jakość i wydajność mimo presji środowiskowej.
Co to znaczy?
PRECYZYJNA UPRAWA WINOROŚLI – zbiór metod stosowanych dla głębszego zrozumienia winnicy i lepszego zarządzania nią w celu maksymalizacji jakości winogron, przy jednoczesnej minimalizacji wpływu na środowisko. Osiąga się to przez gromadzenie i analizę danych uzyskiwanych m.in. za pomocą najnowszych technologii (czujniki, drony, samoloty, satelity). Dzięki tym dokładnym informacjom – np. o mikroklimacie czy zdrowiu winorośli – winiarz może reagować wcześniej, działać łagodniej i z większą precyzją oraz podejmować lepsze decyzje dotyczące praktyk winogrodniczych, takich jak choćby nawadnianie, nawożenie, zabiegi fitosanitarne czy termin zbiorów.
Czy zrównoważony rozwój w portugalskim winiarstwie oznacza wyłącznie ograniczanie negatywnego wpływu na środowisko, czy również świadomą ochronę tożsamości kulturowej, lokalnych odmian i tradycyjnych metod produkcji?
Zdecydowanie to drugie. Zrównoważony rozwój w Portugalii nie dotyczy wyłącznie odpowiedzialności środowiskowej; obejmuje również działania zmierzające do tego, by zachować unikalne, lokalne odmiany winorośli, tradycyjne techniki uprawy i wytwarzania wina oraz elementy dziedzictwa kulturowego kraju. Takie podejście zapewnia długoterminową tożsamość i autentyczność portugalskich win, jednocześnie wspierając bioróżnorodność.
W jakim stopniu budowanie świadomości konsumentów i profesjonalistów z branży jest warunkiem powodzenia transformacji w kierunku zrównoważonej produkcji – i jakie działania podejmuje w tym zakresie ViniPortugal?
Prowadzimy warsztaty, seminaria, programy szkoleniowe oraz udostępniamy zasoby online skierowane do winiarzy, sommelierów i szerokiej publiczności. Kampanie podkreślają korzyści płynące ze zrównoważonej produkcji i odpowiedzialnej konsumpcji, łącząc kwestie zrównoważonego rozwoju z jakością wina oraz wpływem wyborów produkcyjnych na środowisko.
Czy rosnące znaczenie certyfikacji na rynkach eksportowych zmienia reguły konkurencji w sektorze winiarskim? Jak na tym tle wypadają poszczególne rynki, w tym Polska?
Tak naprawdę certyfikowane jest nie samo wino, lecz producent. Konsumenci i dystrybutorzy coraz bardziej cenią przejrzystość, identyfikowalność oraz produkcję odpowiedzialną środowiskowo, co sprawia, że wina od certyfikowanych producentów stają się bardziej atrakcyjne w handlu międzynarodowym. Rynki, takie jak Japonia, Szwecja, Norwegia, Kanada czy Niderlandy są w tym zakresie szczególnie wymagające, podczas gdy Polska nie należy jeszcze do najbardziej restrykcyjnych pod tym względem.
Czy cele wyznaczone na najbliższe 5–10 lat w obszarze zrównoważonego rozwoju oznaczają stopniową ewolucję sektora, czy ambitną próbę jego strukturalnej przebudowy? Jakie będą priorytety?
Do kluczowych celów należą: wzrost liczby certyfikowanych, zrównoważonych winnic, redukcja emisji dwutlenku węgla, większe wykorzystanie energii odnawialnej, promocja praktyk ekologicznych i biodynamicznych, ochrona lokalnych odmian winorośli oraz umacnianie reputacji Portugalii jako producenta wysokiej jakości, przyjaznych środowisku win. Edukacja i budowanie świadomości konsumenckiej będą również odgrywać centralną rolę. Celem jest osiągnięcie poziomu 40% certyfikowanych producentów wina do 2030 roku.
Czy dla tych, którzy dopiero rozpoczynają drogę ku zrównoważonej produkcji cały ten proces to bardziej wyzwanie organizacyjne, konieczność rynkowa, czy szansa na budowanie trwałej wartości? Jakie przesłanie chcieliby państwo im przekazać?
Zrównoważona produkcja wina to proces, który przynosi korzyści zarówno środowisku, jak i efektywności organizacji. Dla winiarzy oznacza łączenie tradycji z innowacją w celu tworzenia win, które szanują naturę. Dla konsumentów to okazja do delektowania się autentycznymi winami produkowanymi w odpowiedzialny sposób oraz wspierania praktyk zapewniających długowieczność portugalskich winnic.
64 wspaniałych Certyfikowani producenci wina z Portugalii
(* pogrubiono producentów, których wina dostępne są w Polsce)
• Adega Cooperativa de Favaios, C.R.L. • Adega Cooperativa de Ponte da Barca e Arcos de Valdevez, CRL • Adega Cooperativa do Cartaxo, CRL • Agroseber, S.A. • ALIANÇA – Vinhos de Portugal, S.A. • Aveleda S.A. • BACALHOA – Vinhos de Portugal, S.A. • Casa Agrícola das Mimosas, Lda. (Quinta da Chocapalha) • Casa de Vila Verde – Sociedade Agrícola, Lda • Casa Santos Lima Companhia das Vinhas, S.A. • Casal Branco – Sociedade de Vinhos S.A. • Caves do Solar de São Domingos, S.A. • Companhia de Vinhos Invencível, Lda • Companhia Geral da Agricultura das Vinhas do Alto Douro – Real Companhia Velha, S.A. • Consulvinus, Lda • CSE – Casa Santa Eulália Sociedade Agrícola, Lda • DFJ VINHOS, S.A. • Falua Sociedade Vinhos S.A. • Filipe Palhoça Vinhos, Lda • Fiúza & Bright – Sociedade Vitivinícola, Lda • Garantia das Quintas, Sociedade Agrícola e Comercial, Lda • Global Wines, SA • Granvinhos, LDA • Herdade dos Grous – Agricultura e Pecuária, Lda • Herdade Monte da Cal – Vinhos do Alentejo, S.A • Immerso Collective, S.A. • J PORTUGAL RAMOS VINHOS, S.A. • João Russo Monteiro Soc. Unip., Lda • José Maria da Fonseca • Kopke Group Fine Wines, S.A. • Lua Cheia – SAVEN, Lda • Monte do Trevo – Enoturismo, Agricultura e Vitivinicultura, Lda • Multiwines, Lda • Niepoort (Vinhos) S.A. • Paço de Santar – Vinhos do Dão, S.A. • QBL, UNIPESSOAL, Lda • Quinta and Vineyard Bottlers, Vinhos S.A. • Quinta Campos do Lima • Quinta da Alorna • Quinta da Lixa – Sociedade Agrícola, Lda • Quinta da Raza, Lda • Quinta da Taboadella, S.A. • Quinta das Arcas – Sociedade Agrícola, Lda • Quinta de Baixo – Vinhos da Bairrada, S.A. • Quinta de Soalheiro, Lda • Quinta do Casal Monteiro, Lda • Quinta do Encontro – Sociedade Vitivinícola, Lda • Quinta do Sentidos, Lda • Quinta Lagoalva Vinhos S.A. • Quinta Nova Nossa Senhora do Carmo, S.A. • Ravasqueira Vinhos, S.A. • Santos & Seixo – Wines Produção e Comercialização, Lda • Scanivinus, Lda • Sociedade Agrícola de Santar S.A. • Sociedade Agrícola do Monte Novo e Figueirinha • Sociedade Agrícola e Comercial do Varosa S.A. – Caves Murganheira • Sociedade Agrícola Quinta do Conde S.A. • Sociedade Agrícola Quinta dos Porrais, Lda • Sogrape Vinhos, S.A. • Solar da Pena Sociedade Agrícola, Lda • Symington Family Estates – Vinhos, S.A. • Tejo Wines • Terras de Felgueiras – Caves Felgueiras, C.R.L • Vallegre Vinhos do Porto S.A. • VERCOOPE – União das Adegas Cooperativas da Região dos Vinhos Verdes, UCRL • Vinaze – Vinhos e Azeites, Lda • Vinhos Quinta da Pedra Alta, S.A.
Źródło: Empresas Certificadas (stan na 17.02.2026), https://www.viniportugal.pt/en/sustainability/