Udostępnij artykuł
Choć na mapie Francji Dolina Rodanu jest jednym regionem, jej północna i południowa część różnią się od siebie w kontekście produkcji win. Na północy winorośl rośnie na stromych, tarasowych zboczach, a czerwone wina opierają się na jednym szczepie. Na południu dolina się rozszerza i panuje tu śródziemnomorski klimat. Tamtejsze wina są zwykle mieszankami kilku odmian, czyli kupażami. Różnice widać w klimacie, glebach i stylu win, a także w przepisach apelacji, czyli prawnie chronionych nazw pochodzenia.
Gdzie leży Dolina Rodanu i dlaczego dzielimy ją na dwie części?
Winnice ciągną się wzdłuż Rodanu na odcinku około 200 km. Zaczynają się w okolicach Vienne, na południe od Lyonu, a kończą pod Awinionem. Na północy rzeka płynie wąską doliną i przecina granitowe wzgórza. Między Valence a Montélimarem winnic jest niewiele, dlatego ten odcinek wyraźnie oddziela część północną od południowej. Dalej dolina się otwiera i przechodzi w typowy dla Prowansji krajobraz.
Choć wino z Francji kojarzy się zwykle z Bordeaux i Burgundią, Dolina Rodanu należy do większych regionów winiarskich tego kraju. Według organizacji Inter Rhône winnice objęte tutejszymi apelacjami zajmowały w 2024 r. ponad 63 tys. ha. Wina czerwone stanowiły 75% produkcji, różowe 13%, a białe 12%.
Co wyróżnia wina z północnej części regionu?
Na północy jedynym czerwonym szczepem w najważniejszych apelacjach jest Syrah. Winorośl ta rośnie na stromych zboczach i tarasach podpartych kamiennymi murkami, a większość prac wykonuje się ręcznie. Klimat jest tu chłodniejszy i bardziej kontynentalny niż na południu. Wina mają zwykle świeżą kwasowość i wyraźne garbniki, a w aromacie często pojawiają się nuty ciemnych owoców, pieprzu i oliwek.
Przepisy niektórych apelacji pozwalają dodawać do Syrah białe odmiany. W Côte-Rôtie Viognier może stanowić do 20% wina, choć wielu producentów dodaje go znacznie mniej lub nie dodaje wcale. Hermitage, Crozes-Hermitage i Saint-Joseph dopuszczają mały udział Marsanne i Roussanne. Cornas powstaje wyłącznie z Syrah.
Trzy apelacje północy produkują tylko wina białe. W Condrieu i maleńkim Château-Grillet robi się je z Viognier, a w Saint-Péray z Marsanne i Roussanne, także w wersji musującej. Produkcja na północy jest niewielka. W 2024 r. osiem najwyżej klasyfikowanych apelacji tej części regionu dało niespełna 8% wina z całej Doliny Rodanu.
Czym wyróżniają się wina z południowej części regionu?
Południowa część doliny ma klimat śródziemnomorski z gorącym, suchym latem. Wieje tu mistral – zimny i suchy wiatr z północy. Wiatr ten szybko osusza grona po deszczu, co ogranicza ryzyko chorób grzybowych, ale potrafi też uszkadzać krzewy. Z tego powodu winorośl często prowadzi się nisko, w formie krzaczka zwanej gobelet.
Na południu dominuje szczep o nazwie Grenache. Według danych Inter Rhône zajmował on w 2024 r. ponad połowę powierzchni winnic całego regionu. Większość czerwonych win z południa to kupaże, w których Grenache łączy się zwykle ze szczepami Syrah, Mourvèdre, Cinsault i Carignan.
Najbardziej znaną apelacją południa jest Châteauneuf-du-Pape. Jej nazwa nawiązuje do zamku, który papież Jan XXII zaczął budować w 1317 r., gdy siedziba papieży mieściła się w Awinionie. Przepisy dopuszczają tu 13 odmian winorośli i nie narzucają proporcji. Część z nich ma warianty o różnym kolorze skórki – jeśli liczy się je osobno, odmian jest 18.
Châteauneuf-du-Pape ma swoje miejsce w historii francuskiego prawa winiarskiego, ponieważ już w 1923 r. miejscowi winiarze pod przewodnictwem barona Pierre’a Le Roy de Boiseaumarié spisali zasady ochrony nazwy i jakości wina. W 1936 r. jako jedna z pierwszych we Francji otrzymała status AOC, czyli kontrolowanej nazwy pochodzenia.
Kilka apelacji południa ma inną specjalizację. W Tavel powstają wyłącznie wina różowe, a w Rasteau i Beaumes-de-Venise oprócz win wytrawnych także słodkie wina wzmacniane, tzw. vins doux naturels.
Jak wygląda hierarchia apelacji Côtes du Rhône?
Wina z Doliny Rodanu układają się w piramidę jakościową. Jej podstawą jest apelacja Côtes du Rhône, obejmująca 172 gminy w sześciu departamentach na północy i na południu.
Szczebel wyżej znajduje się Côtes du Rhône Villages. Ta apelacja obejmuje 95 gmin w czterech departamentach południa i ma ostrzejsze wymagania niż podstawa. W obrębie Côtes du Rhône Villages wina z 21 obszarów mogą nosić na etykiecie własną nazwę geograficzną, np. Séguret, Sablet czy Plan de Dieu.
Na szczycie są crus, czyli apelacje o najwęższych granicach i najbardziej szczegółowych przepisach. Jest ich 18. Osiem leży na północy – Côte-Rôtie, Condrieu, Château-Grillet, Saint-Joseph, Crozes-Hermitage, Hermitage, Cornas i Saint-Péray. Pozostałe dziesięć znajduje się na południu, a należą do nich m.in. Châteauneuf-du-Pape, Gigondas, Vacqueyras, Lirac, Tavel oraz Laudun, któremu status cru przyznano w 2024 r. Na etykiecie wina z cru zwykle widnieje sama nazwa apelacji, bez dopisku „Côtes du Rhône”.
Artykuł powstał we współpracy z wine-express.pl
